KRKDPWP

Pociągi dużych prędkości Sapsan w Rosji

fot. Marek Graff

Przez wiele lat jedynymi pociągami kolei radzieckich (SŻD) osiągającymi prędkości rzędu 200 km/h były zespoły trakcyjne serii ЭP200, wyprodukowane przez fabrykę RVR z Rygi w liczbie dwóch egzemplarzy. Dodatkowo, zbudowane przez koncern Škoda z Czechosłowacji lokomotywy serii ЧC200 w liczbie 12 szt. dla kolei radzieckich (SŻD) osiągały prędkości do 200 km/h. Obie serie prowadziły najbardziej prestiżowe pociągi między Moskwą i St Petersburgiem (wcześniej Leningradem). Jednak starzejące się obie konstrukcje spowodowały, że koleje rosyjskie (RŻD) w połowie lat 90. XX w. zaczęły rozważać zakup nowego taboru, przystosowanego do osiągania takich prędkości.

 Od 1976 r. do 2009 r. ezt serii ЭP200 zapewniały szybką komunikację między Moskwą i St Petersburgiem – obecnie ich rolę przejęły zespoły Sapsan; na zdjęciu ЭP200 na Dworcu Leningradzkim w Moskwie (30.06.2006 r.) Fot. Marek Graff

 

Duże nadzieje wiązano z zespołami Sokół, które zostały opracowane w wersjach prototypowych przez rodzimy przemysł. Planowano, że będą budowane w odmianach przystosowanych do prędkości maksymalnej 250 km/h lub 350 km/h. Ostatecznie cały projekt Sokół zakończył się niepowodzeniem: rosyjski rząd ds. bezpieczeństwa kolejowego stwierdził około 50 zasadniczych wad konstrukcyjnych i nie dopuścił pociągu dalszych testów. Zatem RŻD postanowił zakupić podobny tabor u renomowanych producentów, którzy mieli już doświadczenie w wytwarzaniu pociągów kursujących z prędkością 300–350 km/h. Wybrano niemiecki koncern Siemens w maju 2006 r. oraz odmianę ezt ICE3M Velaro, produkowaną zarówno na rynek krajowy, jak i na eksport. Wersję przeznaczoną dla RŻD oznaczono jako Sapsan i dostosowano do wymagań odbiorcy:

  • liczbę wagonów w jednym pociągu zwiększono z 8 do 10, przy czym 4 wagony są silnikowe, natomiast 6 doczepnych;
  • część pociągów zostanie wyprodukowana jako jednosystemowa (8 szt., 3 kV DC), natomiast część dwusystemowa (52 szt., 25 kV 50 Hz, 3 kV DC);
  • prędkość maksymalną pociągów zmniejszono z 300 km/h do 250 km/h.

 

Sapsan podczas rozładunku w porcie Bałtijsk, 14.11.2008 .r. fot. Siergiej Knyszenko

 

Velaro RUS już załadowany na statek w porcie Mukran w Niemczech, 2008 r. fot. © Siemens

 

Rodzaje wagonów Velaro RUS

 

Sapsan jest odmianą niemieckiego pociągu serii ICE3M, przystosowanego do kursowania po sieci RŻD (szerokość toru, skrajnia, oraz dostosowanie do warunków surowej rosyjskiej zimy). Produkcja zespołów odbywała się w fabrykach Siemensa w Krefeld, Erlangen i Grazu. Pociągi już po przewiezieniu do Rosji zaplanowano do przetestowanie na linii Moskwa – St Petersburg, przystosowanej do prędkości maksymalnej 200 km/h, przy czym na odcinku 50 km możliwe było rozwinięcie prędkości do 275 km/h. Rosyjski ds. bezpieczeństwa kolejowego zamierzał przetestować pociąg przy maksymalnej prędkości eksploatacyjnej +10%. Miejscem docelowej eksploatacji Velaro RUS byłyby linie Moskwa – St. Petersburg (3 kV DC), Moskwa – Niżny Nowogród (25 kV 50 Hz, 3 kV DC) i w przyszłości Helsinki – St Petersburg (25 kV 50 Hz, 3 kV DC). Z zamówionych 60 zespołów, 20 pociągów zostanie zbudowanych w Niemczech, natomiast kolejne 40 w Rosji. Do końca 2009 r. dostarczono po 4 pociągi w wersji jedno- i dwunapięciowej. Dostawy kolejnych pociągów tej serii dla RŻD na chwilę obecną zostały wstrzymane. W połowie listopada 2008 r. zespół Sapsan dotarł do rosyjskiego portu Bałtijsk w O. Kaliningradzkim, skąd został przetransportowany promem z niemieckiego portu Mukran. Jeszcze przed załadunkiem w Niemczech w pociągu wymieniono wózki na szerokotorowe. Z Bałtijska Sapsan został przewieziony do portu Ust- -Ługa pod St Petersburgiem, gdzie w połowie grudnia 2008 r. miała miejsce jego oficjalna prezentacja. Na początku 2009 r. jeden z pociągów tej serii przechodził badania w komorze klimatycznej w Wiedniu. Ostatni pociąg z pierwszej partii dostarczono statkiem pod koniec listopada 2009 r. do Ust-Ługi. Pod koniec marca 2009 r. rozpoczęły się testy pociągu Sapsan – początkowo na torze doświadczalnym w Szczerbince pod Moskwą, a następnie na sieci RŻD. 2.05.2009 r. osiągnięto prędkość 281 km/h między stacjami Okułowka – Mściński Most położonymi na linii magistralnej Moskwa – St. Petersburg zelektryfikowanej napięciem 3 kV DC. Wprawdzie pociągi Velaro dostarczone dla odbiorców w Niemczech, Holandii, Hiszpanii czy Chinach, osiągają w regularnej eksploatacji prędkość 300 km/h, natomiast podczas jazd testowych przekraczano barierę 400 km/h, jednak jazdy te odbywały się pod napięciem 15 kV 16,7 Hz lub 25 kV 50 Hz, natomiast za prędkość graniczną dla napięcia 3 kV DC przyjmuje się 250 km/h. Zgodnie z przepisami kolei rosyjskich, gdy czas jazdy pociągu przekracza 3 godz., obsada maszynistów musi być dwuosobowa (drugie miejsce może być stojące). W tym celu kabina maszynisty Sapsana została przez producenta specjalnie przeprojektowana. Aby umożliwić kursowanie pociągów w trakcji podwójnej, zespoły Sapsan zostały wyposażone w sprzęg samoczynny SA-3. Dla obu wersji zasilania przewidziano osobne pantografy – 2 szt. dla napięcia 25 kV 50 Hz i 4 szt. dla 3 kV DC na dachu każdego pociągu. Dane techniczne pociągu zestawiono w tabeli 1. Testy zespołu Sapsan zakończono w listopadzie 2009 r., przy czym pociągi także testowano na linii Moskwa – Niżny Nowogród, częściowo zelektryfikowanej napięciem 25 kV 50 Hz (jest to druga linia, na której planowana jest ich eksploatacja). Natomiast wprowadzenie tych pociągów do obsługi linii Moskwa – St Petersburg nastąpiło w grudniu 2009 r. Skrócenie czasu podróży wyniosło około 1 godz. (do 3 godz. 45 min). Początkowo planowano kursowanie pociągów z prędkością rozkładową 250 km/h, później zmniejszono prędkość maksymalną do 200 km/h. Pomiędzy Moskwą i Petersburgiem kursują 3 pary pociągów obsługiwane przez zespoły Sapsan (odj. 6.45, 13.00, 19.00 w obu kierunkach). Czas przejazdu pociągu wynosi 3 godz. 45 min (650 km), natomiast cena biletu – 1. kl./2. kl. – 185/115 USD. Obecnie zapełnienie pociągów wynosi 84%. Przelot samolotem na tej samej trasie zabiera – łącznie z transferem na i z lotniska – około 5 godz. Dla pasażerów w 1. kl., tj. klasy biznesowej (mieszczącej się w dwóch wagonach skrajnych) serwowane są ciepłe posiłki. W pociągu znajduje się wagon barowy oferujący przekąski. Przejazdy do Niżnego Nowogrodu uruchomiono pod koniec lipca 2010 r. W tym celu procesowi modernizacji od 2006 r. poddano linię Moskwa – Niżny Nowogród, długości 331 km (modernizację prowadzono na odcinkach o długości 139 km).

 

Dwa rodzaje zestawień pociągów


Prędkość maksymalna na tej linii wynosi obecnie 160 km/h. Pomiędzy Nowogrodem i Moskwą/St Petersburgiem kursuje jedna para pociągów (wyjazd z St Petersburga – ok. 15.00, przyjazd do Moskwy – ok. 19.00 i Nowogrodu – 23.30, w kierunku przeciwnym wyjazd z Nowogrodu – ok. 15.00, przyjazd do Moskwy – ok. 19.00 i St Petersburga – 23.30). Miejscem utrzymania pociągów jest lokomotywownia w St. Petersburgu, przy czym dla zespołów Sapsan zbudowano specjalne stanowiska techniczne przeznaczone do ich serwisowania, a także sprzątania wnętrz, czy mycia pudeł. Wraz z wprowadzeniem Sapsanów, wycofano z eksploatacji zespoły ЭP200, które przekazano do muzeum kolejnictwa na Dworcu Ryskim w Moskwie.

 

Seria

ЭBC2–01–04, ЭBC1–05–08

Producent

Siemens

Lata budowy

2008-2009

Liczba ezt

4+4

Szerokość toru, mm

1520

Napięcie

# 01–04 3 kV DC, 25 kV 50 Hz

# 05–08 3 kV DC

Numery inwentarzowe

01-08

Zestawienie

S+D+S+4D+S+D+S

Długość całkowita, mm

250 000

Szerokość, mm

3265

Wysokość, mm

4400

Maksymalna siła pociągowa, kN

328

Masa własna, t

662/678

Moc zespołu, kW

8000

Prędkość maksymalna, km/h

250

System bezpieczeństwa ruchu

KLUB-U

Liczba miejsc do siedzenia

500+104

 P9254159 Przedział 2. klasy, Fot. A. Ciastoń-Ciulkin 

Tekst opracowano na postawie materiałów pozyskanych od Siemens, RŻD, czasopism: Railway Gazette Int., Świat kolei, Railvolution

 

Więcej w artykule Marka Graffa...

Szukaj

Partnerzy

Aktualności

10 stycznia 2012 roku w imieniu brytyjskiego ministerstwa Transportu, pani minister Justine Greening potwierdziła, że rząd poprze budowę pierwszego odcinka linii dużej prędkości HS2. Łączna długość linii ma wynosić 540 km.

Więcej…

Technika

fot. bigbug21

W 1982 r. pojawił się prototyp ICE-V, który oznaczono serią 410.  Czołowe jednostki napędowe, o mocy 4200 kW każda, wybudowały:...

Więcej…