KRKDPWP

Pociągi Pendolino w Finlandii

Koleje fińskie (VR) od kilkunastu lat z powodzeniem eksploatują zespoły Pendolino, wyprodukowane we fabryce w Savigliano we Włoszech.

Pociągi te, mimo początkowych trudności, szybko zyskały uznanie pasażerów i obecnie są najszybszymi pociągami na sieci VR, łącząc stolicę kraju, z najważniejszymi ośrodkami miejskimi Finlandii.

Koleje fińskie w lutym 1992 r. złożyły zamówienie na 23 nowoczesne pociągi o szacunkowej wartości do 2 mld marek fińskich (70 mln marek za pociąg plus serwisowanie). Zwycięzcą przetargu okazał się włoski koncern Fiat Ferroviaria (w postępowaniu przetargowym brak udział także szwedzki koncern ABB z pociągiem X2000). Ostatecznie zakupiono 18 zespołów Pendolino w latach 1995–2006 w dwóch partiach (8+8). Dodatkowo, dwie pierwsze jednostki zbudowało konsorcjum Rautaruukki–Transtech w Finlandii w połowie lat 90’. W kwietniu 1995 r. ostatecznie ustalono oznaczenie dla nowego pociągu – Sm3 (fiń. säkhömoottorijuna – ezt; proponowano także Sm220).

Seria Sm3 jest odmianą zespołu serii ETR 460, sześciowagonową, przystosowana do kursowania po torze szerokim (1524 mm) i pod napięciem 25 kV 50 Hz oraz wyposażoną w hydrauliczny mechanizm przechyłu pudła. W Finlandii, kraju o powierzchni porównywalnej z Polską, a jednocześnie zamieszkiwanym przez niespełna 5 mln osób, z jednej strony budowa szybkich połączeń kolejowych wydawała się pożądana, a z drugiej, uruchomienie pociągów obsługiwanych przez jednostki TGV czy ICE i związana z tym budowa linii dużych prędkości, była nieuzasadniona ekonomicznie. Równocześnie nizinne terytorium Finlandii, zwłaszcza na południu kraju, jest pokryte wieloma jeziorami (Pojezierze Fińskie), co podrażałoby koszty budowy linii kolejowych, ze względu na konieczność dokładnego odwodnienia terenu, a z drugiej strony, czyniło przebieg linii już istniejących dosyć krętym. Kierownictwo kolei fińskich VR zdecydowało o rozwiązaniu kompromisowym – obsłudze najbardziej uczęszczanych linii – pociągami Pendolino, które mogą poruszać się po liniach konwencjonalnych, bez konieczności zwalniania podczas pokonywania zakrętów dzięki wyposażeniu w mechanizm przechyłu nadwozia. Gorącym zwolennikiem wprowadzenia Pendolino na sieć VR była jedna osób z kierownictwa VR – Henri Kuitunen. Pierwsze pociągi Pendolino zostały dostarczone drogą morską w marcu 1993 r., po czym przewieziono je do północnej Karelii i przystąpiono do testów pomiędzy stacjami Nurmes i Vieki. Proces ten zakończono w październiku 1994 r. W listopadzie 1995 r. oba zespoły skierowano do eksploatacji nadzorowanej na linię Helsinki – Turku, która trwała do lutego 1996 r. Ostatecznie testy nowych pociągów ukończono w sierpniu 1997 r. Do tego momentu oba zespoły przemierzyły 815 tys. km pokonując trasę Helsinki – Turku 3870 razy. Podczas prób osiągnięto prędkość maksymalną 242 km/h. Pomimo, że seria Sm3 przechodziła ‘chorobę wieku dziecięcego’, zanotowano wzrost przewiezionych pasażerów pomiędzy oboma miastami o 17% w 1997 r. Kolejne pociągi tej serii – 8 zespołów zamówiono pod koniec 1997 r. z ceną jednostkową 77 mln marek fińskich (13 mln euro). Pociągi zostały dostarczone pomiędzy 2000 i 2002 r. i różniły się od dwóch zespołów prototypowych. Prędkość maksymalną serii Sm3 na sieci VR obniżono z 250 km/h do 220 km/h. Budowa techniczna serii Sm3 jest zbliżona do ETR460/480 (opis TTS 1-2/2011) – jednostką podstawową jest zespół trzech wagonów, wyposażony w transformator, przekształtniki główne i pomocnicze. Ze względu na szerszą skrajnię VR w stosunku do FS, zespoły Sm3 są także nieznacznie szersze w stosunku do ETR460/480. Zastosowano hydrauliczny mechanizm przechyłu pudła (ciecz robocza – olej).

Pierwsze zespoły serii Sm3 rozpoczęły regularną eksploatację pomiędzy Helsinkami i miastem Jyväskylä w październiku 2001 r. W czerwcu 2002 r. rozszerzono sieć połączeń o relacje Helsinki – Tampere / Oulu i Jyväskylä – Kuopio. Jako ciekawostkę można przytoczyć fakt poważnego uszkodzenia jednego z zespołów podczas transportu morskiego w październiku 2001 r. – statek M/S Traden transportujący pociąg został zaskoczony przez sztorm podczas rejsu przez Atlantyk. Dzięki profesjonalizmowi załogi statku, jednostkę udało się szybko skierować do portu Le Havre we Francji, gdzie sztorm przeczekano. Natomiast pociąg został wysłany do producenta w celu naprawy. Kolejne zespoły zamówiono w 2002 r. i dostarczono w latach 2004–2006 r. w liczbie 8 pociągów do sumarycznych 18 egzemplarzy. Zrezygnowano ostatecznie z planowanej liczby 23 zespołów.

Okazało się jednak, że do pełnego wykorzystania możliwości serii Sm3 potrzebna jest modernizacja infrastruktury VR, ponieważ czasy przejazdu pociągów Pendolino i konwencjonalnych różnią się nieznacznie. Jednak odnotowano skrócenie czasu przejazdu pomiędzy Helsinkami a wschodnią częścią Finlandii średnio o jedną godzinę. Najwięcej kłopotów w eksploatacji, zwłaszcza w zimie, sprawiały sprzęgi i mechanizm przechyłu pudła, co można tłumaczyć specyfiką fińskich zim (temperatury rzędu minus 30–40° plus obfite opady śniegu przez kilka miesięcy w roku, utrudniające pracę tych mechanizmów). Zatem zmniejszono maksymalny kąt przechyłu z pierwotnych 8° pociągu oraz zainstalowano grzałki pod pudłami wagonów, te ostatnie w celu usuwania nadmiaru śniegu gromadzącego się tamże. Mechanizm przechyłu pudła działa powyżej prędkości 70 km/h. Obecnie seria Sm3 kursuje na trasach, łącząc Helsinki z najważniejszymi miastami Finlandii:

–         Helsinki–Oulu, 4 pary plus jedna para rel. Helsinki – Seinäjoki,

–         Helsinki–Turku, 2 pary,

–         Helsinki–Jyväskylä–Kopio, 5 par,

–         Helsinki–Kouvola–Kuopio–Iisalmi–Kajaani, 4 pary,

–         Helsinki–Joensuu, 2 pary.

Fińskie pociagi Pendolino kursują z prędkością 220 km/h po linii Kerava – Lahti, przy czym w relacjach Helsinki – Turku / Tampere Pendolino osiągają prędkość maksymalną 200 km/h (poza wymienionym wcześniej odcinkiem). Kolejną linią, na jakiej pojawiły się zespoły serii Sm3, to trasa Helsinki – Vaasa (jedna para) po ukończeniu elektryfikacji linii w grudniu 2011 r. Pociągi Pendolino VR początkowo były utrzymane w zewnętrznej kolorystyce czerwono–białej (tzw. malowanie IC), a od 2009 r. sukcesywnie kolejne zespoły otrzymują nowe barwy w postaci kombinacji bieli z zielenią.

Na początku stycznia 2010 r. pierwszy z 4 zamówionych pociągów Pendolino Allegro zakupionych przez spółkę ‘Pociągi Karelii’, utworzoną przez koleje fińskich VR i rosyjskie RŻD, został przewieziony statkiem z Włoch do Finlandii. Zamówione zespoły wykonano w wersji dwunapięciowej (25 kV 50 Hz, 3 kV DC) jako siedmiowagonowe pociągi, przystosowując je do poruszania się po torze 1522 mm (VR – 1524 mm, RŻD – 1520 mm), z prędkością maksymalną 220 km/h, o stylistyce zbliżonej do eksploatowanych już serii Sm3 kolei VR. W styczniu 2010 r. rozpoczęto testy nowych pociągów, początkowo na sieci kolei fińskich VR: jeden z nich był testowany w lokomotywowni Helsinki – Ilmala oraz linii Kerava–Lahti z prędkością maksymalną 220 km/h. Dwa kolejne pociągi testowały RŻD – w okolicach St. Petersburga, oraz na torze doświadczalnym w Szczerbince pod Moskwą. Wszystkie zamówione pociągi zostały dostarczone odbiorcy do końca 2010 r. Ich produkcji podjęła się fabryka Alstoma w Savigliano we Włoszech, przy czym część elektryczna powstała w zakładzie w Sesto San Giovanni, a wózki w fabryce w Creusot we Francji. Dodatkowo, VR zamierzają zmodernizować odcinek Lahti – Luumäki oraz dobudować drugi tor na odcinku Luumäki – Vainikkala (–granica Finlandii z Rosją). Na początku października 2010 r. zaprezentowano na Dworcu Fińskim w St. Petersburgu w Rosji, jeden z wyprodukowanych przez Alstom zespół trakcyjny Pendolino Allegro, wyposażony w elektrohydrauliczny mechanizm przechyłu pudła (8°). Zespoły te zostały oznaczone jako Sm6. Eksploatacja serii Sm6 rozpoczęła się w grudniu 2010 r.: pociągi kursują pomiędzy Helsinkami i St. Petersburgiem, skracając czas podróży z dotychczasowych 5,5 h do 3,5 h i docelowo 3 h (443 km; wymaga to modyfikacji trybu kontroli granicznej i skrócenia czasu postoju z obecnych 30 min do kilku minut). Pociągi serii Sm6 są zestawione z 7 wagonów (seria Sm3 to zespoły 6.wagonowe), liczba transformatorów jest równa 2, które zasilają 4 przekształtniki główne zbudowane z tranzystorów IGBT. Ogółem wyprodukowano 4 zespoły dla operatora Pociągi Karelii, które rozdzielono pomiędzy VR i RŻD (2+2). Pociągi są dostosowane do kursowania w zakresie temperatur –40°C do 40°C. Pendolino Allegro zatrzymują się – oprócz stacji początkowej i końcowej, w Lahti, Kouvola (VR) i Wyborgu (RŻD). Seria stacjonuje i jest serwisowana w lok. Ilmala w Helsinkach oraz Metallostroj w St. Petersburgu (wspólnie z zespołami Sapsan kolei RŻD). Wraz z wprowadzeniem Pendolino Allegro przestały kursować klasyczne pociągi rel. Helsinki – St. Petersburg w dotychczasowym zestawieniu: Riepin (tabor RŻD) i Sibelius (tabor VR). Dodatkowo, zmodernizowany zostanie odcinek kolei RŻD Ruczi – Pietiajarwi – Kamiennogorsk – Wyborg. Cena przejazdu jest równa – 1 kl. / 2 kl. 134 / 84 euro (dotychczasowa cena – 89 / 51 euro). Spodziewane jest potrojenie liczby pasażerów do 600 tys. rocznie do 2015 r. Uroczysta inauguracja ruchu z serii Sm6 miała miejsce dnia 10.12.2010 r. z udziałem przedstawicieli obu państw – prezydent Finlandii T. Halonen i premiera Rosji – W. Putina.

Szukaj

Partnerzy

Aktualności

Minister Ekologii, Transportu i Budownictwa Francji Natalie Kosciusko-Morizet otwarła dwa nowe dworce – TGV Besançon Franche-Comté i TGV Belfort-Montbéliard (linia Ren – Rodan)...

Więcej…

Technika

Pociągi Acela Express – wzorowane na francuskich TGV, okazały się znakomitym sposobem na szybkie i bezpieczne podróżowanie, np. między amerykańską stolicą – Waszyngtonem a centrum finansowym USA – Nowym Jorkiem.

Więcej…